Położenie geograficzne Portugalii - z jednej strony odciętej od Europy przez Hiszpanię, a z drugiej zwróconej w kierunku Nowego Świata - znajduje odzwierciedlenie w architekturze. Portugalscy architekci od zawsze szukali inspiracji i afirmacji poza granicami swojego kraju, a lokalne tradycje harmonijnie mieszały się z zapożyczonymi projektami.

Styl romański.
Historia architektury portugalskiej zaczyna się tak naprawdę dopiero w XII w., w okresie romańskim, kiedy prawie wszystkie ważniejsze budynki były obiektami kultu religijnego. W tym czasie powstało królestwo Portugalii, rozpoczęła się rekonkwista na większości terenów zajętych przez Maurów oraz czas silnych wpływów chrześcijaństwa. Szlakiem odbijanych ziem - od Bragi do Porto, w kierunku południowym do Coimbry, Lamego, Lizbony i Evory - podążali budowniczowie katedr. Na północy jeszcze przez dużą część XIV w. wznoszono kościoły romańskie, podczas gdy w pozostałej części kraju popularność zyskiwał styl gotycki. Portugalską architekturę w stylu romańskim charakteryzują proste, często nie-zwykle surowe formy, których solidność można tłumaczyć koniecznością zapewnienia umocnień zdolnych powstrzymać stałe zagrożenie ze strony Maurów i Kastylijczyków. Obronny charakter katedr w Lizbonie i Coimbrze podkreślają wieże ze strzelnicami rozmieszczonymi od strony fasad.